Сосин Иннокентий Михайлович (1928‒2013)
«Киhи быhыытынан сѳбүлүүбүн, суруйууларын
сѳбүлээн ааҕабын. Дьон дьиҥнээх олоҕун,
ааҕааччы дууhатыгар тиийэр гына эйэҕэс
тылынан-ѳhүнэн суруйара олус бэрт»
Амма Аччыгыйа
1928 с. ахсынньы 1 күнүгэр Моорук нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
1955 с. Дьокуускайдааҕы педагогическай институту, 1970 с. ССКП КК иһинээҕи Москватааҕы Yрдүкү партийнай оскуола суруналыыстыкаҕа салаатын бүтэрбитэ.
Амма уонна Мэҥэ Хаҥалас оройуоннарыгар оскуолаҕа учууталлаабыта. «Ленинскэй знамя» (Мэҥэ Хаҥалас) уонна «Коммунизм тутуутугар» (Амма) хаһыаттарга редактордаабыта.
1999‒2005 сс. «Таммахтар» литературнай холбоһугу салайбыта.
1950 с. ыла бэчээттэнэн барбыта. Айар үлэтин ырыаһыт-поэт быһыытынан саҕалаабыта. Кини суруйбут «Мэҥэлэр Өрөгөй ырыалара» Виктор Жирков музыкатыгар Мэҥэ Хаҥалас улууһун гимнин быһыытынан бигэргэтиллибитэ. И.М.Сосин история, этнография, фольклор боппуруостарынан киэҥник дьарыгырбыта. Норуот фольклоругар олоҕуран оҕолорго «Өссө кэпсээ эрэ», «Лена эбэбит кытылларыттан», «Сахсаахаан», «Абааһы туһунан кэпсээннэр» кинигэлэри суруйбута. Норуот төрүт култууратыгар, этнографияҕа сыһыаннаах «Саҥа обрядтар», «Уруу малааһына», «Сиэр-туом алгыстара» диэн кинигэлэрин култуура үлэһиттэрин кытта, бэйэтэ «Амынньыкы», «Төрүт уус тэнийиитэ», «Култуура эстафетата айан- ныыр» кинигэлэри бэчээттэппитэ.
И.М.Сосин - СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун, Майа сэлиэнньэтин, Моорук, Тараҕай нэһилиэктэрин, Уус Алдан улууһун Мүрү нэһилиэгин Бочуоттаах гражданина. 1964 сылтан ССРС Суруналыыстарын, 1991 сылтан РФ Суруйааччыларын сойуустарын чилиэнэ, РФ «Култуураҕа ситиһиилэрин иһин» бэлиэ хаһаайына.
Кинигэлэрэ:
Айаннаан иhэн : кэпсээннэр, очеркалар. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1959. – 55 с.
Сахсаахаан Сахаар кэпсээннэрэ : кыра саастаах оҕолорго кэпсээннэр. ‒ Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1979. – 56 с.
Тыа саҕатыгар : кыра саастаах оҕолорго кэпсээннэр. ‒ Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1981. – 80 с.
Кымырдаҕас үлэтигэр тахсыбата : кыра саастаах оскуола оҕолоругар кэпсээннэр. – Якутскай : Кинигэ издвота, 1983. – 48 с.
Лена эбэбит кытылларыттан : орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар кэпсээннэр. – Якутскай : кинигэ изд-вота, 1984. – 128 с.
Ѳссѳ кэпсээ эрэ : кэпсээннэр. ‒ Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1985. – 64 с. Тѳрѳѳбүт ыырдарым : орто саастаах оскуола оҕолоругар кэпсээннэр. ‒ Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1988. – 112 с.
Ойуурга моҕотой угуйар : кэпсээннэр. – Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1990. – 80 с.
Олох уустара : очеркалар. – Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1991. – 176 с. Абааhы туhунан кэпсээннэр. – Дьокуускай : Ситим, 1993. – 47 с. Остуоруйалаах киэhэлэр : үгэ-остуоруйаларынан сэhэн. – Дьокуускай : Бичик, 1995. – 104 с.
Алааhым аргыс тыала : сэhэн. – Дьокуускай : Бичик, 1996. – 208 с. сиэр-туом аргыстара / И.Сосин, Д.Захарова. – Дьокуускай : Полиграфист, 1996. – 50 с.
Сахсаахаан : кыра уонна орто саастаах оҕолорго кэпсээннэр. – Дьокуускай : Бичик, 2000. – 112 с.
Тураҕас сэргэ : кэпсээннэр. – Дьокуускай : Бичик, 2002. – 176 с.
Yйэ аҥаарыгар чѳмчѳтѳн : хоhооннор, ырыалар. – Дьокуускай, 2003. – 159 с.
Айылҕалыын алтыһан : кэпсээннэр. ‒ Дьокуускай : Бичик, 2008. ‒ 176 с. Эргэ ѳтѳх хоноhото : кэпсээннэр. – Дьокуускай : Бичик, 2008. – 96 с. Yѳннээх тыллаах Киэсэ Суоссун. ‒ Дьокуускай : Сайдам, 2012. ‒ 64 с. Үрүҥ тыыммытын өрүһүйбүттэрэ : [очеркалар, бэлиэтээһиннэр, ахтыылар]. ‒ Дьокуускай : Сайдам, 2012. – 156 с.
Хассыган төҥүргэһэ : В. Н. Порядин туһунан сэһэн-уочарк. ‒ Дьокуускай : Бичик, 2012. – 135 с.
Суон сурахтаах суола үрэх : уочаркалар, эсселэр, бэлиэтээһиннэр. ‒ Дьокуускай : Көмүөл, 2013. – 598 с.
Манчаары дохсун олоҕо оҕо хараҕынан : тэттик кэпсээннэринэн сэhэн / [хомуйан онордо А. М. Константинова]. ‒ Дьокуускай : Дани-Алмас, 2013. Ол-бу... олбу-солбу тойуктар : хоһооннор, ырыалар, кыра кэпсээннэр. – Дьокуускай : Сайдам, 2013. – 76 с.
Тапталы сүрэхтэр айаллар : [хоһооннор, кэпсээннэр]. – Дьокуускай : Сайдам, 2013
Тоҥ Суорун : сэһэн. – Дьокуускай : Бичик, 2013.
Уйулҕам уйан убайдара : ахтыылар. – Дьокуускай : Бичик, 2013. – 270 с. Аммаҕа аат ааттаан. ‒ Дьокуускай : Сайдам, 2014. – 236 с.
Добдурҕа саҕана : кэпсээннэр. ‒ Дьокуускай : Бичик, 2014. – 173 с.
***
Тыа сирин кэрэhитэ : суруйааччы И.М.Сосин 80 сааһын туолуутугар биобиблиогр. ыйынньык / “Мэҥэ Хаҥалас улууhа (оройуона)” муницип. оройуон. кииннэммит библиотекаларын тиhигэ ; “Моорук нэhилиэгэ» муницип. тэриллии дьаhалтата ; [хомуйан, бэчээккэ бэлэмнээтэ Л. В. Иванова]. – Дьокуускай : Офсет, 2009. – 136 с. – 830 назв.
Дьяконова, О. Алаас ахтылҕаннаах ырыаhыта / СР Президенин иhинэн дьиэ-кэргэн уонна оҕо-аймах дьыалаларыгар комитет. – Дьокуускай, 2002. – 72 с.
Слепцова, А. Д. Иннокентий Михайлович Сосин // Сиэннэрбэр суруйааччылары сэһэргиим / Анна Слепцова‒Туобу Аана. – Дьокуускай : Бичик, 2008. – С. 142‒144.
Писатели земли Олонхо : биобиблиогр. справ. / Союз писателей Якутии, Союз писателей Респ. Саха (Якутия), Якут. Нац. б-ка ; [сост. : Д. В. Кириллин, В. Н. Павлова, С.Д. Шевков]. – Якутск : Бичик, 2000. – С. 355‒356.
Якутия‒2008 : календарь знаменат. и памят. дат / Нац. б-ка Респ. Саха (Якутия), Центр нац. и краев. библиогр., отд. ретросп. нац. и краевед. библиогр. ; [сост. Л. Г. Федорова ; ред. Т. С. Максимова]. – Якутск : Бичик, 2008. – С. 140‒143.